آییننامه داوری در بخش تعاونی که دارای ۲۸ ماده میباشد توسط کارشناسان رسمی دادگستری بهطور کامل و جامع جمعآوری و در متن ذیل شرح دادهشده است.
بخش اول: کلیات آییننامه داوری در بخش تعاونی
ماده ۱ – اصطلاحات و تعاریف
اصطلاحات و عبارات مندرج در این آییننامه در معانی مشروح ذیل به کار میرود.
۱-داوری:
به معنای رسیدگی و حلوفصل اختلافات میان اعضاء یا سهامداران غیر عضو تعاونی با تعاونی مربوطه یا تعاونی با یکدیگر و یا اعضاء اتاقهای تعاون با اتاق مربوطه در خارج از دادگاه در اتحادیههای تعاونی و اتاقهای تعاون است که طرفین اختلاف, داوری را بهموجب اساسنامه مورد عمل خود یا شرط ضمن عقد یا توافق بعدی به آنها ارجاع نمودهاند.
۲- مرجع داوری:
حسب مورد عبارت است از اتحادیه تعاونی مربوط یا اتاق تعاون اعم از شهرستان, استان و مرکزی, خواه طرفهای دعوا, عضو آن اتحادیه تعاونی یا اتاق تعاون باشند یا نباشند.
در صورت عدم وجود اتحادیه تعاونی مربوط یا وقوع اختلاف بین تعاونی با نوع و ماهیت متمایز یا موضوع فعالیت مختلف, مرجع داوری بر اساس مرکز اصلی این تعاونی حسب مورد, اتاق تعاونی شهرستان, استان و مرکزی خواهد بود.
تبصره- مرجع داوری، وظیفه هماهنگی، سازماندهی، نظارت و مدیریت جریان داوری را به عهده دارد بدون آنکه خود مباشرت به داوری کند.
۳-اتحادیه تعاونی مربوط:
اتحادیهای است که تعاونی عضو آن است و یا موضوع فعالیت آن با فعالیت تعاونی طرف اختلاف, واحد یا مشابه است.
- تبصره ۱ – در مواردی که تعاونی عضو هیچ اتحادیهای نیست و نیز در مواردی که تعاونی عضو بیش از یک اتحادیه است, اتحادیه تعاونی مربوط اتحادیهای است که موضوع فعالیت آن با موضوع فعالیت تعاونی بیشترین تشابه را داشته باشد.
- تبصره ۲ – در موارد اختلاف تشخیص با وزارت تعاون است.
۴ – سهامدار غیر عضو:
شخص حقیقی یا حقوقی غیر عضو که دارای سهام تعاونی است.
۵- داور:
فرد یا افرادی که اتحادیههای تعاونی یا اتاقهای تعاون برای انجام داوری موضوع این مقررات, از بین افراد متعهد، باتجربه و دارای دانش حقوقی یا تجاری یا آشنا به موضوعات تعاونی و فنی مربوط به موضوع اختلاف انتخاب مینماید. داور در این مقررات اعم از داور واحد یا هیئت داوری است.
ماده ۲ – قلمرو و محدوده داوری
- داوری میان طرفهای دعوا در محدوده موضوع فعالیت تعاونی و مفاد اساسنامه یا در روابط متقابل تجاری و صنفی آنها مشمول قواعد و مقررات مندرج در این آییننامه خواهد بود.
تبصره – رسیدگی به دعاوی کیفری و اختلافات با ماهیت یا وصف جزایی از شمول این مقررات خارج بوده و تشخیص این امر با داور یا مرجع داوری است. همچنین رسیدگی به دعاوی اعضا یا سهامداران غیر عضو شرکتهای تعاونی با یکدیگر یا با اشخاص ثالث جز در صورت توافق دو طرف از شمول این مقررات مستثنا میباشد. - طرفین اختلاف که بهموجب اساسنامه مورد عمل موظف به ارجاع اختلافات به داوری شدهاند باید بر اساس مقررات حاضر, اختلافات خود را از اعم از آنکه در مراجع قضایی طرحشده یا نشده باشد و در صورت طرح در هر مرحله از رسیدگی باشد به مرجع داوری موردتوافق ارجاع دهند و درصورتیکه چنین تکلیفی در اساسنامه مقرر نشده باشد, میتوانند با توافق, موضوع مورد اختلاف را به داوری ارجاع کنند.
ماده ۳- موافقتنامه داوری
- موافقتنامه داوری توافقی است که بهموجب آن طرفین حلوفصل تمام یا بعضی از اختلافات خود را که در مورد یک یا چند رابطه حقوقی معین اعم از قراردادی یا غیر قراردادی به وجود آمده یا ممکن است در آینده حادث شود به داوری اتحادیه تعاونی یا اتاق تعاون محول مینمایند.
- در مواردی که طرفین دعوا بهموجب اساسنامه مورد عمل خود, داوری موضوع این مقررات را پذیرفتهاند مندرجات اساسنامه آنها در این زمینه بهمنزله موافقتنامه داوری محسوب میشود. موافقتنامه داوری در سایر موارد میتواند طی هرگونه سندی که به امضای طرفین رسیده است یا از طریق مبادله نامه, یا نظایر آن منعقدشده باشد.
- ارجاع به سندی در قرارداد کتبی که متضمن شرط داوری باشد نیز بهمنزله موافقتنامه داوری است.
بخش دوم: جریان داوری
ماده ۴ – درخواست داوری
داوری با تسلیم درخواست به مرجع داوری به عمل میآید.
درخواست داوری باید متضمن نکات زیر باشد:
- مشخصات کامل و نشانی طرفین.
- تعیین خواسته.
- توضیح ادعا و دلایل آن و وقایعی که موجب بروز اختلاف شده است.
- شرط داوری یا موافقتنامه داوری.
- اظهارنظر در مورد تعداد داوران.
- امضاء خواهان (در صورت عجز از امضاء، اثرانگشت).
- تبصره ۱- خواهان داوری مکلف است رونوشت یا تصویر مصدق اسناد مثبته را ضمیمه درخواست خودکرده واصل آنها را در صورت درخواست داور یا مرجع داوری ارائه نماید.
- تبصره ۲- درصورتیکه درخواست داوری به نمایندگی یا وکالت تقدیم شود, درج مشخصات نماینده یا وکیل و ارائه اسناد مثبت سمت الزامی خواهد بود.
- تبصره ۳ – تسلیم درخواست داوری ناقص به مرجع داوری، مادام که تکمیلنشده، تکلیفی برای مرجع داوری ایجاد نمینماید.
ماده ۵ – تبادل لوایح
- الف- پس از دریافت درخواست داوری, مرجع داوری یک نسخه از درخواست و اسناد و مدارک ضمیمه آن را جهت پاسخگویی به خوانده ابلاغ میکند.
خوانده باید ظرف ۱۰ روز از تاریخ ابلاغ درخواست داوری, پاسخ خود را که مشتمل بر اطلاعات ذیل باشد, به مرجع داوری تسلیم نماید:
- مشخصات کامل همراه با نشانی پستی و حسب مورد هرگونه اسناد مثبت سمت؛ درصورتیکه دفاع به نمایندگی یا وکالت به عمل آید.
- پاسخ به ادعاها, بیان ایرادات و مدافعات و ارائه هرگونه دلیل و اسناد و مدارک.
- اظهارنظر در خصوص تعداد داوران.
- ب- درصورتیکه خوانده دعوای متقابلی داشته باشد باید ضمن پاسخ به درخواست داوری, به مرجع داوری تسلیم و ثبت کند. دعوای متقابل باید مشتمل بر موارد زیر باشد:
- بیان دعوا, منشأ و دلایل آن.
- ذکر خواسته دعوای متقابل.
- ج- مرجع داوری دعوای متقابل را به خواهان ابلاغ میکند و خواهان باید ظرف ۱۰ روز از تاریخ ابلاغ آن, لایحه جوابیه خود را به مرجع داوری تسلیم نماید.
- د- پس از تبادل لوایح اولیه به شرح فوق و تکمیل پرونده و تعیین «داور» طبق این آئیننامه و اعلام قبولی او, مرجع داوری پرونده را به «داور» تسلیم میکند.
ماده ۶ – ابلاغ اوراق و اخطاریهها
ابلاغ کلیه اوراق و اخطاریهها از طریق پست سفارشی انجام خواهد شد. ابلاغ اوراق در محل داوری بهصورت حضوری نیز معتبراست.
بخش سوم: ترکیب داوری
ماده ۷ – تعیین داوران
الف ) طرفین میتوانند ضمن موافقتنامه داوری یا بهموجب توافقنامه جداگانه, در خصوص تعداد داوران, توافق نمایند.
در صورت فقدان چنین توافقی و نیز درصورتیکه بین طرفین در این خصوص اختلاف باشد, به ترتیب زیر اقدام خواهد شد و رجوع طرفین به مرجع داوری بهمنزله قبول ترتیبات زیر است:
- مرجع داوری با توجه به موضوع دعوی, یک نفر را بهعنوان داور انتخاب مینماید و به طرفین اعلام میکند تا اگر اعتراض یا جهات رد نسبت به داور مذکور دارند, ظرف مهلت پنج روز پس از معرفی داور به مرجع داوری, اعلام کنند.
- چنانچه هر یک از طرفین ظرف مهلت مقرر اعتراض یا جهات رد موجهی نسبت به داور منتخب اعلام نمایند و موردقبول مرجع واقع شود, مرجع داوری فرد دیگری را معرفی خواهد نمود, در غیر این صورت مرجع داوری پرونده را به او تسلیم میکند.
ب ) در مواردی که توافق شده هیئت داوری به اختلاف رسیدگی کند, به ترتیب زیر عمل میشود:
- هر یک از طرفین مکلف است داور اختصاصی خود را ظرف مدتی که مرجع داوری تعیین میکند از میان داوران مرجع انتخاب و معرفی کند و سپس طرفین یا داوران اختصاصی ایشان (با موافقت طرفین), مکلفاند ظرف مدت پنج روز داور سوم (سر داور) را بهاتفاق تعیین و معرفی نمایند.
- درصورتیکه طرفین ظرف مهلت مقرر داوران اختصاصی خود یا سر داور را انتخاب و معرفی نکنند, مرجع داوری حسب مورد, داور طرف ممتنع یا سر داور (یا هر دو) را, انتخاب و معرفی مینماید تا اگر هر یک از طرفین اعتراض یا جهات رد نسبت به داور اختصاصی طرف دیگر یا سر داور دارند, ظرف مهلت پنج روز پس از معرفی داور به مرجع اعلام کنند.
- تبصره ۱- رسیدگی به اعتراض یا جهات رد نسبت به داور یا سر داور که در این مرحله مطرح شود, با مرجع داوری است و تصمیم مرجع در این خصوص قطعی است و درصورتیکه اعتراض یا جهات رد متوجه باشد و موردقبول قرار گیرد, مرجع داوری فرد دیگری به ترتیب فوق انتخاب میکند.
- تبصره ۲- داور یا داوران منتخب بایستی موافقت خود را نسبت به هر داوری قبل از ارجاع پرونده اعلام کنند.
- تبصره ۳- در مواردی که داوری توسط هیئتی متشکل از سه داور انجام میشود حداقل یکی از داوران آن باید از میان کارشناسان حقوقی (ترجیحاً آشنا به مسائل حقوقی بخش تعاون) تعیین شود.
- تبصره ۴- تعیین داور یا داوران بارأی اکثریت هیئتمدیره و هیئت بازرسی خواهد بود.
ماده ۸ – موارد جرح داور
الف – اشخاص زیر را هرچند با تراضی نمیتوان بهعنوان داور انتخاب نمود:
- اشخاصی که بیطرفی و استقلال ایشان در موضوع داوری, محل تردید باشد.
- اشخاصی که فاقد اهلیت قانونی هستند.
- اشخاصی که بهموجب حکم قطعی دادگاه و یا در اثر آن از داوری محروم شدهاند.
- کلیه قضات و کارمندان اداری شاغل در محاکم قضایی.
ب – اشخاص زیر را نمیتوان بهعنوان داور معرفی و منصوب کرد مگر با تراضی طرفین:
- کسانی که سن آنها کمتر از بیستوپنج سال تمام باشد.
- کسانی که در دعوی ذینفع باشند.
- کسانی که با یکی از اصحاب دعوا قرابت سببی یا نسبی تا درجه دوم از طبقه سوم داشته باشند.
- کسانی که قیم یا کفیل یا وکیل یا مباشر امور یکی از اصحاب دعوا هستند یا یکی از اصحاب دعوا مباشر امور آنها باشد.
- کسانی که خود یا همسرشان وارث یکی از اصحاب دعوا باشند.
- کسانی که خود یا همسرشان با یکی از اصحاب دعوا یا با اشخاصی که قرابت نسبی یا سببی تا درجه دوم از طبقه سوم با یکی از اصحاب دعوا دارند, درگذشته یا حال دعوی کیفری داشته باشند.
- کسانی که خود یا همسرشان و یا یکی از اقربای سببی یا نسبی تا درجه دوم از طبقه سوم آنها با یکی از اصحاب دعوا یا زوجه و یا یکی از اقربای نسبی یا سببی تا درجه دوم از طبقه سوم او دعوی حقوقی داشته باشد.
- کارمندان دولت در حوزه مأموریت آنان.
- اعضای هیئتمدیره و بازرسان و مدیرعامل اتحادیههای تعاونی و رؤسا, مدیران و دبیران اجرایی اتاقهای تعاون.
تبصره- پس از تعیین داور، طرفین در صورت حدوث موجبات جرح میتوانند تا قبل از صدور رأی داوری اعتراض خود را با ذکر دلایل و مستندات مربوطه به مرجع داوری اعلام نمایند. مرجع داوری موظف است پس از دریافت تقاضای جرح داور, در اسرع وقت به اعتراض وی رسیدگی و نظر قطعی خود را که برای طرفین لازمالاجرا است, اعلام نماید.
داور باید تا اعلام نظر مرجع داوری, رسیدگی به اختلاف موضوع داوری را متوقف نماید.
ماده ۹ – داور جانشین
در صورت فوت یا حجر یا استعفا و یا لغو حکم داور یا داوران از سوی مرجع داوری به دلیل قصور یا ناتوانی در انجام وظایف داوری و یا ثبوت جهات رد داور, مرجع داوری موظف است حداکثر ظرف یک هفته نسبت به تعیین داور جایگزین اقدام نماید.
بخش چهارم – رسیدگی
ماده ۱۰ – مقررات عمومی
داور باید با رعایت مقررات این آییننامه و قوانین و مقررات جاریه, جریان داوری را به نحو مقتضی اداره و به موضوع رسیدگی نماید و با طرفین اختلاف همواره رفتار مساوی و یکنواخت داشته باشد و به هرکدام از آنان, فرصت کافی برای طرح ادعا یا دفاع و ارائه دلایل و مستندات بدهد.
ماده ۱۱ – جلسه رسیدگی
- تشخیص لزوم تشکیل جلسه برای ارائه ادله و توضیحات بر عهده داور است ولی درصورتیکه یکی از طرفین حسب مورد در درخواست داوری یا لایحه دفاعیه تقاضای تشکیل جلسه کند, برگزاری جلسه با حضور طرفین الزامی است.
- در مواردی که هیئت داوری متشکل از سه نفر است, جلسات رسیدگی هیئت, با حضور اکثریت اعضای آن رسمیت خواهد یافت.
- کلیه لوایح, مدارک و یا سایر اطلاعاتی که توسط یکی از طرفین به داور تسلیم و ارائهشده و همچنین گزارش و نظریه کارشناس منتخب داور یا موردتوافق طرفین باید به طرفهای اختلاف ابلاغ گردد.
- داور صورتمجلسی از مذاکرات جلسه رسیدگی تهیه و به امضای حاضرین خواهد رساند. طرفین میتوانند از صورتمجلس تنظیمی درخواست رونوشت کنند.
- داور علاوه بر رسیدگی به دلایل استنادی طرفین, هرگونه تحقیقی که برای کشف حقیقت لازم باشد انجام خواهد داد.
ماده ۱۲ – قصور هر یک از طرفین
- درصورتیکه خوانده داوری در مهلت مقرر لایحه دفاعیه ارائه ندهد، داور بر اساس دلایل و اسناد موجود، رسیدگی و اتخاذ تصمیم خواهد کرد.
- عدم حضور هر یک از طرفین در جلسه رسیدگی یا خودداری آنان از ارائه ادله و مدارک مورد استناد, مانع از رسیدگی به موضوع اختلاف نبوده و داور بر اساس مدارک موجود رسیدگی و رأی مقتضی صادر خواهد کرد.
ماده ۱۳ – محل داوری
داوری در مرکز اصلی (اقامتگاه قانونی) مرجع داوری انجام خواهد شد مگر آنکه با توجه به شرایط و اوضاعواحوال دعوا و سهولت دسترسی به طرفین و تسریع در رسیدگی, محل دیگری توسط داور تعیین شود. درهرحال طرفین میتوانند با موافقت داور و با تعهد به تأمین هزینه مسافرت داور یا داوران, محل داوری را با توافق یکدیگر معین کنند.
ماده ۱۴ – مدت داوری
مدت داوری سه ماه و ابتدای آن روزی است که موضوع برای انجام داوری به داور یا هیئت داوری ارجاع میگردد.
ماده ۱۵ – زبان داوری
زبان داوری فارسی است. در صورت عدم تسلط هریک از طرفین به زبان فارسی بایستی از مترجم استفاده شود.
ماده ۱۶ – ارجاع امر به کارشناسی
داور میتواند در موارد لزوم و یا به تقاضای هر یک از طرفین, موضوع را به کارشناس متخصص ارجاع کند.
در این صورت, طرفین مکلفاند هرگونه اطلاعات و مدارک موردنیاز را در اختیار کارشناس منتخب خود قرار دهند.
نظریه کارشناسی از طریق مرجع داوری به طرفین ابلاغ میگردد تا چنانچه به مفاد آن اعتراض دارند حداکثر ظرف ده روز از تاریخ ابلاغ اعلام نمایند.
اعتراض مذکور در هیئت کارشناسی مرکب از سه نفر کارشناس به انتخاب داور یا به توافق طرفین, رسیدگی شده و نظری که این هیئت صادر و اعلام میکند, قطعی و غیرقابلاعتراض و مبنای تصمیمگیری داور خواهد بود.
بخش پنجم – ختم رسیدگی, صدور رأی و اجرای آن
ماده ۱۷ – خاتمه رسیدگی
رسیدگی داوری در موارد زیر خاتمه مییابد:
- الف: استرداد درخواست داوری از ناحیه خواهان مگر آنکه دعوی در مرحله صدور رأی باشد و خوانده به آن اعتراض ننماید و یا خواهان از اصل دعوای خود صرفنظر کند.
- ب: توافق طرفین بر ختم رسیدگی و حلوفصل اختلافات خود به طریق مصالحه و سازش و با شرایط مرضیالطرفین.
- ج: صدور رأی بهموجب ماده ۱۸٫
ماده ۱۸ – صدور رأی
- داور باید بر اساس قوانین و مقررات جاری و اصول و قواعد حقوقی حاکم بر ماهیت اختلاف, حداکثر ظرف یک هفته از تاریخ اعلام ختم رسیدگی, رأی مقتضی را صادر نماید.
- شرایط و مندرجات قرارداد طرفین و عرف و عادت و اوضاعواحوال مربوط باید در اتخاذ تصمیم داور مدنظر قرار گیرد.
- تصمیم داور یا هیئت داوری که با اکثریت اعضای آن اتخاذشده, معتبر خواهد بود و بهمنزله رأی مرجع داوری است.
ماده ۱۹ – شکل و محتوای رأی
الف – رأی داور باید کتبی و حاوی نکات زیر باشد:
- شماره و تاریخ صدور رأی.
- مشخصات طرفین و وکیل یا نمایندگان قانونی آنها با قید اقامتگاه.
- موضوع دعوا و درخواست طرفین.
- گردش کار.
- جهات, دلایل, مستندات, اصول و مواد قانونی که رأی بر اساس آنها صادرشده است.
- مشخصات داور یا هیئت داوری.
ب- رأی داور باید مستند، موجه و مدلل بوده و مغایر با قوانین و مقررات موجد حق نباشد.
ج – رأی باید به امضای داور (و در مورد هیئت داوری به امضای تمام یا اکثریت اعضای آن) رسیده و ممهور به مهر مرجع داوری باشد.
ماده ۲۰ – ابلاغ رأی
رأی پس از صدور, توسط مرجع داوری به طرفین ابلاغ میگردد مشروط بر آنکه هزینههای داوری به مرجع داوری پرداختشده باشد.
ابلاغ رأی حسب مورد بهصورت حضوری در مرجع داوری و یا از طریق پست سفارشی به آخرین اقامتگاه قانونی اعلامی طرفین صورت میپذیرد.
ماده ۲۱ – اصلاح, تفسیر و تکمیل رأی
- تا زمانی که رأی داوری اجرانشده است, هر یک از طرفین میتواند از داور درخواست تصحیح اشتباهات نگارشی و محاسبهای رأی یا رفع ابهام از آن بنماید.
داور نیز میتواند در صورت ملاحظه هرگونه اشتباه یا ابهام در رأی صادره رأساً اقدام به تصحیح یا تفسیر رأی نماید. - داور باید ظرف پنج روز از تاریخ دریافت تقاضای تصحیح یا تفسیر رأی, یا پنج روز از زمان اطلاع از اشتباه, نسبت به اصلاح یا تفسیر آن اقدام کند.
تبصره- داور بهمحض آگاهی از اشتباه خود مکلف است مراتب را طی گزارشی به اطلاع مرجع داوری برساند. - هر یک از طرفین میتواند با ارسال اخطاریهای ظرف ده روز از تاریخ ابلاغ رأی, از داور تقاضا کند نسبت به ادعاهایی که در طول جریان داوری مطرحشده ولی در رأی صادره مورد حکم قرار نگرفته است, رأی تکمیلی صادر نماید.
داور درصورتیکه درخواست مزبور را موجه تشخیص دهد, ظرف ده روز مبادرت به صدور رأی تکمیلی خواهد کرد. - مقررات ماده ۱۹ در مورد اصلاح, تفسیر و رأی تکمیلی نیز لازمالرعایه است.
ماده ۲۲ – اجرای رأی
رأی داور در موارد ذیل باطل و در سایر موارد ظرف بیست روز پس از ابلاغ, لازمالاجرا است. هرگاه محکومعلیه در مهلت مذکور رأی را اجرا ننماید, در صورت تقاضای کتبی محکومله از دادگاهی که صلاحیت رسیدگی به اصل دعوا را دارد, برگ اجرایی صادر و طبق مقررات به مورداجرا گذاشته میشود:
- رأی صادره مخالف با قوانین موجد حق باشد.
- داور نسبت به مطلبی که موضوع داوری نبوده رأی صادر کرده است.
- داور خارج از حدود اختیار خودرأی صادر نموده باشد. در این صورت فقط آن قسمت از رأی که خارج از اختیار داور است ابطال میگردد.
- رأی داور پس از انقضای مدت داوری صادر و تسلیمشده باشد.
- رأی داور با آنچه در دفتر املاک یا بین اصحاب دعوا در دفتر اسناد رسمی ثبتشده و دارای اعتبار قانونی است مخالف باشد.
- رأی داور بهوسیله داورانی صادره شده که مجاز به صدور رأی نبودهاند.
- قرارداد رجوع به داوری بیاعتبار بوده باشد.
بخش ششم – سایر مقررات
ماده ۲۳ – هزینهها
هزینهها عبارتاند از:
- هزینههای داوری
- هزینههای اداری
ماده ۲۴ – هزینههای داوری
هزینههای داوری شامل موارد زیر است:
- حقالزحمه داوران مطابق ماده ۲۶ آییننامه.
- حقالزحمه کارشناسان مطابق با تعرفههای قانونی.
- هزینه مأموریت داوران به خارج از حوزه مرجع داوری درصورتیکه به تقاضای هر یک از طرفین و یا تصمیم داور و تأیید مرجع داوری انجامشده باشد.
ماده ۲۵ – هزینههای اداری
هزینههای اداری شامل تدارک مکان مناسب برای برگزاری جلسات داوری, امور دبیرخانه, تأمین منشی و نظایر آن مبلغ سیصد هزار ریال (۳۰۰۰۰۰) میباشد.
ماده ۲۶ – تعیین حقالزحمه داوری
حقالزحمه داوران به شرح ذیل تعیین میشود:
- حقالزحمه داوری در صورت واحد بودن داور پانصد هزار (۵۰۰۰۰۰) ریال درصورتیکه داوری توسط هیئت صورت پذیرد به ازای هر نفر سیصد هزار (۳۰۰۰۰۰) ریال خواهد بود.
- چنانچه دعاوی متعدد باشد حقالزحمه هر دعوی جداگانه تعیین و بر مبنای تعرفه فوق محاسبه و تعیین میگردد. تشخیص متعدد بودن دعاوی با مرجع داوری خواهد بود.
- حقالزحمه داوری طبق تعرفه در زمان انتخاب داوران تعیین میشود.
- چنانچه دراثنای کار داوری، طرفین سازش نمایند، تعیین میزان حقالزحمه داوران با توجه به اقدامات انجامشده با مرجع داوری خواهد بود.
- حقالزحمه داوران باید در حساب خاصی که از سوی مرجع داوری برای این امر اختصاصیافته تودیع و پس از انجام کار داوری طبق مقررات به آنها پرداخت شود.
- چنانچه امر داوری مستلزم عزیمت به خارج از محل مرجع داوری باشد هزینه سفر بر مبنای هر کیلومتر رفتوبرگشت ۵۰۰ ریال و برای هرروز مقطوعا دویست هزار ریال تعیین میگردد. کسر کیلومتر و روز کامل محاسبه خواهد شد.
ماده ۲۷ – تأمین هزینهها
الف – مسئولیت پرداخت – پرداخت هزینههای موضوع مواد قبل به عهده متقاضی هر مورد اعم از داوری، کارشناسی و سایر موارد خواهد بود.
- تبصره ۱- محکومله داوری میتواند هزینههای پرداختی را از محکومعلیه مطالبه نماید.
- تبصره ۲- چنانچه در موافقتنامه داوری یا بهموجب توافق بعدی طرفین ترتیب دیگری مقررشده باشد، به همان ترتیب عمل خواهد شد.
ب – زمان پرداخت- زمان پرداخت هزینههای داوری به ترتیب زیر است:
- هزینه اداری همزمان با تسلیم درخواست داوری به مرجع داوری.
- حقالزحمه داوری پس از تعیین داور.
- حقالزحمه کارشناسی پس از تعیین کارشناس.
- هزینه مأموریت پس از تأیید مرجع داوری.
ماده ۲۸ – داوری اختلافات داخلی و خارجی در موارد و موضوعاتی که در مقررات حاضر پیشبینینشده است:
به ترتیب تابع مقررات عمومی و آئین رسیدگی مندرج در باب هفتم قانون آئین دادرسی دادگاههای عمومی و انقلاب در امور مدنی مصوب سال ۱۳۷۹ و قانون داوری تجاری بینالمللی مصوب ۱۳۷۶ خواهد بود.
آییننامه داوری در بخش تعاونی که دارای ۲۸ ماده میباشد توسط کارشناسان رسمی دادگستری بهطور کامل و جامع جمعآوری و در متن فوق شرح داده شد.
176 پاسخ
داوریِ بخش تعاونی دقیقاً یعنی چی و چه فرقی با دادگاه داره؟
داوری در بخش تعاونی یعنی حلوفصل اختلافاتی که بین اعضای تعاونی، سهامداران غیرعضو با تعاونی، یا تعاونیها با هم و حتی اعضای اتاقهای تعاون با اتاق مربوط رخ میدهد، خارج از سازوکار دادگاه و تحت نظارت «مرجع داوری» (اتحادیه یا اتاق تعاون) انجام شود. تفاوت اصلی با دادگاه، سرعت، تخصصگرایی و انعطافپذیری فرآیند است. طرفین یا به موجب اساسنامه و شرط ضمنعقد متعهد به داوریاند یا با توافق بعدی ارجاع میکنند. رأی داور پس از صدور، در مهلت مقرر لازمالاجراست و در صورت استنکاف محکومعلیه، از دادگاه صالح برگ اجرایی اخذ میشود. رسیدگی کیفری از این آییننامه خارج است.
«مرجع داوری» با «داور» چه فرقی داره؟
مرجع داوری، همان اتحادیه تعاونی یا اتاق تعاون (شهرستان/استان/مرکزی) است که مدیریت فرایند را بر عهده دارد: دریافت درخواست، ابلاغها، تعیین یا تأیید داور(ان)، رسیدگی به جرح داور و پشتیبانی اداری. اما «داور» شخص یا اشخاص مستقلی هستند که دعوا را بررسی و رأی صادر میکنند. مرجع داوری خود وارد ماهیت اختلاف نمیشود و داوری نمیکند؛ نقش او هماهنگی و نظارت است. در نبود اتحادیه مرتبط یا اختلاف بین تعاونیهای ناهمموضوع، مرجع مناسب بر اساس مرکز اصلی تعاونیها تعیین میشود. این تفکیک باعث بیطرفی ساختاری و شفافیت در روند میگردد.
اگر در اساسنامه شرکت ما شرط داوری وجود داشته باشد، باز هم باید توافق جداگانه بنویسیم؟
خیر. وقتی اساسنامه معتبر تعاونی، ارجاع اختلافات به داوری مرجع تعاونی/اتاق تعاون را پیشبینی کرده باشد، همان متن اساسنامه «موافقتنامه داوری» محسوب میشود و نیاز به سند جدید نیست. البته اگر بخواهید قلمرو یا جزئیات بیشتری (مثل تعداد داوران، زبان، محل جلسات یا ضربالاجلها) را تغییر دهید، میتوانید با «الحاقیه توافقی» شرایط تکمیلی تعیین کنید. در فقدان شرط اساسنامه، امکان انعقاد موافقتنامه داوری مستقل (در قرارداد، مکاتبات یا ارجاع به سند حاوی شرط داوری) وجود دارد. مهم، وجود سند کتبی امضاشده یا مبادله معتبر اسناد است.
اختلاف ما کمی شائبه کیفری دارد؛ باز هم میشود به داوری رفت؟
خیر. رسیدگی به دعاوی کیفری و اختلافاتی که ماهیت یا وصف جزایی دارند، از شمول آییننامه داوری بخش تعاونی خارج است. تشخیص ابتدایی این امر با داور یا مرجع داوری است. چنانچه در دل رابطه تعاونی اختلافات مدنی/تجاری همراه با ادعای کیفری مطرح باشد، بخش کیفری باید در مرجع قضایی تعقیب شود و داور صرفاً نسبت به جنبههای غیرکیفری صلاحیت رسیدگی دارد. همچنین اختلاف میان اعضا یا سهامداران غیرعضو با یکدیگر، جز با توافق کتبی طرفین، در این چارچوب قابل داوری نیست. تفکیک این حوزهها برای حفظ اعتبار رأی و جلوگیری از بطلان ضروری است.
برای شروع داوری دقیقاً چه مدارکی باید بدهم و اگر ناقص باشد چه میشود؟
داوری با «تسلیم درخواست» به مرجع داوری آغاز میشود. درخواست باید شامل مشخصات کامل طرفین و نشانی، تعیین خواسته، شرح ادعا و دلایل، شرط یا موافقتنامه داوری، نظر درباره تعداد داوران و امضا/اثر انگشت باشد. رونوشت یا تصویر مصدق مستندات نیز باید ضمیمه شود و در صورت نمایندگی، اسناد سمت ارائه گردد. اگر درخواست ناقص باشد، تا تکمیل، تکلیفی برای مرجع ایجاد نمیشود و فرایند پیش نمیرود. توصیه میکنم چکلیست تهیه کنید تا از رد یا توقف شکلی جلوگیری شود؛ نقص ظاهراً ساده میتواند زمان شما را تلف کند.
بعد از ثبت درخواست، نوبت دفاع طرف مقابل چطور است و آیا دعوای متقابل میتواند طرح کند؟
مرجع داوری یک نسخه از درخواست و مستندات را به خوانده ابلاغ میکند. خوانده ۱۰ روز از تاریخ ابلاغ فرصت دارد لایحه پاسخ شامل مشخصات، ایرادات، دفاعیات، ادله و اظهار نظر درباره تعداد داوران را تسلیم نماید. اگر خوانده ادعایی علیه خواهان دارد، باید همزمان «دعوی متقابل» طرح کند که مشتمل بر خواسته و ادله باشد. مرجع داوری دعوی متقابل را به خواهان ابلاغ و او نیز ۱۰ روز برای پاسخ فرصت دارد. پس از تکمیل تبادل لوایح، با تعیین و قبول داور، پرونده به داور تسلیم میشود و رسیدگی ماهوی آغاز میگردد.
ابلاغها در داوری چطور انجام میشود؟ اگر کسی حضور نداشت، ابلاغ باطله؟
قاعده این است که تمامی اوراق و اخطاریهها از طریق «پست سفارشی» ابلاغ میشود و ابلاغ حضوری در محل مرجع داوری نیز معتبر است. معیار، رعایت تشریفات ابلاغ قانونی به نشانی اعلامی طرفین است. عدم حضور فیزیکی مخاطب بهخودیخود موجب بطلان ابلاغ نیست؛ بهویژه وقتی ابلاغ قانونی به نشانی صحیح صورت گرفته باشد. لذا بهروز نگهداشتن نشانی و دسترسی پستی اهمیت دارد. هرگونه ادعای ایراد در ابلاغ باید مستند باشد؛ در غیر این صورت، رسیدگی ادامه مییابد و غیبت، مانع جریان داوری نخواهد شد.
داور را چه کسی تعیین میکند؟ میخواهیم هیأت سهنفره باشد، روالش چیست؟
تعداد داوران با توافق طرفین تعیین میشود. در فقدان توافق، مرجع داوری با توجه به موضوع دعوا داور واحد معرفی میکند و به طرفین ۵ روز برای اعلام اعتراض/جهات رد میدهد. در حالت هیأت سهنفره، هر طرف باید داور اختصاصی خود را ظرف مهلت تعیینشده معرفی کند و سپس طرفین یا دو داورِ اختصاصی با موافقت طرفین، «سَردار» (داور سوم) را ظرف ۵ روز تعیین میکنند. اگر طرفی امتناع کند یا توافق بر سرداور حاصل نشود، مرجع داوری حسب مورد داور ممتنع یا سرداور را تعیین میکند. قبولی کتبی داوران الزامی است.
چه افرادی را نمیتوان داور کرد و «جرح داور» یعنی چه؟
اشخاص فاقد اهلیت، محروم از داوری به حکم قطعی، قضات و کارمندان شاغل دادگستری، و هر کس بیطرفیاش محل تردید باشد، قابل انتخاب نیست. برخی افراد جز با تراضی طرفین نمیتوانند داور شوند؛ مانند افراد زیر ۲۵ سال، ذینفعان در دعوا، خویشاوندان تا درجات معین، و اشخاص در رابطه وکالتی/قیّمی با اصحاب دعوا. «جرح داور» یعنی طرح اعتراض مستند به بیطرفی یا جهات قانونی رد؛ هر یک از طرفین میتوانند تا پیش از صدور رأی، اعتراض خود را به مرجع داوری بدهند. داور تا تصمیم مرجع، رسیدگی را متوقف میکند و نظر مرجع قطعی است.
اگر داور استعفا داد یا فوت کرد، رسیدگی از اول شروع میشود؟
در صورت فوت، حجر، استعفا، یا لغو حکم داور (به دلیل قصور/ناتوانی یا احراز جهات رد)، مرجع داوری موظف است حداکثر ظرف یک هفته داور جایگزین تعیین کند. قاعده، ادامه رسیدگی از مرحلهای است که داور سابق ترک کرده، مگر اینکه برای رعایت حقوق دفاعی یا به تشخیص داور جانشین، اعاده بخشی از تشریفات ضروری باشد (مثلاً استماع مجدد اظهارات یا ارجاع دوباره به کارشناس). هدف آییننامه، حفظ کارآمدی و جلوگیری از اطاله است؛ لذا اصولاً پرونده از ابتدا تکرار نمیشود مگر ضرورت حقوقی داشته باشد.
جلسه حضوری الزامی است؟ اگر نخواهیم جلسه داشته باشیم چه میشود؟
تشخیص لزوم تشکیل جلسه با داور است؛ او بر پایه ماهیت اختلاف تصمیم میگیرد. اما اگر هر یک از طرفین در درخواست یا لایحه دفاعیه تقاضای تشکیل جلسه کند، برگزاری جلسه با حضور طرفین الزامی است. در هیأت سهنفره، حضور اکثریت اعضا برای رسمیت جلسه کافی است. لوایح، مستندات و گزارش کارشناسی که به داور تسلیم میشود باید به طرف مقابل هم ابلاغ گردد تا حق دفاع رعایت شود. حتی اگر جلسه حضوری حداقلی باشد، داور مکلف است فرصت کافی برای اقامه دلیل و پاسخ را فراهم آورد.
اگر خوانده اصلاً جواب نده یا در جلسه نیاد، پرونده متوقف میشود؟
خیر. عدم ارسال لایحه دفاعیه در مهلت یا عدم حضور در جلسه، مانع رسیدگی نیست. داور بر اساس دلایل موجود تصمیم میگیرد. البته سکوت خوانده به معنای پذیرش ادعای خواهان نیست؛ بلکه داور با توجه به بار اثبات و قرائن، رسیدگی میکند. خودداری از ارائه مستندات نیز به ضرر طرف ممتنع تمام میشود. توصیه میکنم حتی در صورت کمبود زمان، لایحهای ولو مختصر ارسال کنید تا مواضع حقوقی شما ثبت شود و داور بتواند ملاحظات دفاعی را بسنجد.
محل داوری کجاست و میشود جای دیگری تعیین کرد؟
اصل بر این است که داوری در مرکز اصلی/اقامتگاه قانونی مرجع داوری انجام شود. با این حال، داور میتواند با توجه به شرایط دعوا، سهولت دسترسی و تسریع رسیدگی، محل دیگری تعیین کند. همچنین طرفین میتوانند با موافقت داور و تعهد به تأمین هزینههای سفر/اقامت، محل دیگری را توافق کنند. این انعطاف برای پروندههایی که شهود، اسناد یا معاینه محل در نقطه دیگری است، بسیار مفید است. به هر حال، انتخاب مکان باید حقوق دفاعی طرفین را تضمین و هزینهها را معقول نگه دارد.
مهلت داوری چقدر است و قابل تمدید هم هست؟
مدت داوری سه ماه است و از روز ارجاع رسمی پرونده به داور/هیأت داوری آغاز میشود. آییننامه برای جمعبندی اختلافات در بازهای معقول این سقف را مقرر کرده است. هرچند متن صراحت به سازوکار تمدید ندارد، عرف داوری و اصول حاکم اجازه میدهد با توافق طرفین و تأیید مرجع داوری یا در موارد ضرورت (مانند کارشناسیهای پیچیده) زمان منطقی افزوده شود تا رأی شتابزده و مخدوش صادر نشود. توصیه عملی این است که هر تمدید، کتبی و مستند به دلایل روشن باشد تا از ایراد بطلان رأی به سبب انقضای مدت جلوگیری شود.
زبان رسیدگی چیست؟ اگر یکی از طرفین فارسی بلد نباشد چه کار باید کرد؟
زبان داوری «فارسی» است. اگر یکی از طرفین به فارسی مسلط نباشد، باید از مترجم استفاده شود تا اصول دادرسی منصفانه رعایت گردد. استفاده از مترجم رسمی یا مورد قبول داور توصیه میشود و هزینه آن به مأخذ توافق یا تصمیم داور بر عهده متقاضی خواهد بود. کلیه لوایح، اسناد و ابلاغها نیز باید بهنحوی باشد که طرف غیر فارسیزبان عملاً امکان دفاع پیدا کند؛ در غیر این صورت، رأی در معرض ایراد نقض حقوق دفاعی قرار میگیرد. شفافیت زبانی بخشی از سلامت فرایند است.
داور میتواند پرونده را به کارشناس بدهد؟ اعتراض به نظر کارشناس چه میشود؟
بله. داور در صورت لزوم یا به درخواست طرفین میتواند موضوعات تخصصی را به کارشناس ارجاع دهد. طرفین مکلفاند اطلاعات و مدارک لازم را به کارشناس ارائه کنند. نظریه کارشناسی از طریق مرجع داوری به طرفین ابلاغ میشود و هر یک تا ۱۰ روز فرصت اعتراض دارند. اعتراض در هیأت سهنفره کارشناسی منتخب داور یا مورد توافق بررسی و نظریه هیأت قطعی و مبنای تصمیم داور خواهد بود. این مدل دومرحلهای، هم دقت فنی را افزایش میدهد و هم از اطاله بیفایده جلوگیری میکند.
رأی داور باید چه شکلی باشد و بر چه اساسی صادر میشود؟
رأی باید کتبی، مستند و موجه باشد و حاوی شماره و تاریخ، مشخصات طرفین و نمایندگان، موضوع و خواستهها، گردش کار، دلایل و مواد قانونی مستند رأی و مشخصات داور/هیأت باشد؛ همچنین امضای داور (یا اکثریت هیأت) و مهر مرجع داوری را داشته باشد. مبنای رأی قوانین و مقررات جاری، اصول حقوقی حاکم، قرارداد و اوضاع و احوال و عرف مرتبط است. داور مکلف است حداکثر ظرف یک هفته پس از اعلام ختم رسیدگی، رأی را صادر کند. صدور رأی شفاف و استدلالی، کلید اجرای بیچالش آن است.
اگر رأی ابهام یا اشتباه محاسباتی داشت، میشود اصلاح گرفت؟
بله. تا قبل از اجرا، هر طرف میتواند از داور تقاضای «تصحیح اشتباهات نگارشی/محاسباتی» یا «تفسیر» رأی را بخواهد؛ داور نیز میتواند رأساً اقدام کند. مهلت اقدام داور پنج روز از دریافت تقاضا یا اطلاع از اشتباه است. همچنین اگر نسبت به برخی ادعاهای مطرحشده رأی صادر نشده باشد، هر طرف میتواند ظرف ۱۰ روز از ابلاغ رأی، «رأی تکمیلی» بخواهد و داور در صورت موجه بودن، ظرف ۱۰ روز تصمیم میگیرد. تشریفات شکلی رأی (طبق ماده محتوایی رأی) در این اصلاحات نیز باید رعایت شود.
رأی داوری چه زمانی لازمالاجراست و در چه مواردی باطل میشود؟
رأی (غیر از موارد بطلان) ظرف ۲۰ روز پس از ابلاغ لازمالاجراست. اگر محکومعلیه اجرا نکند، محکومله میتواند از دادگاه صالح برگ اجرایی بگیرد. موجبات بطلان عبارتاند از: مخالفت رأی با قوانین مُوجد حق، خروج از حدود اختیار یا رسیدگی به موضوعی خارج از داوری (فساد جزئی موجب بطلان همان بخش است)، صدور رأی پس از انقضای مدت، تعارض رأی با سوابق معتبر ثبتی (دفتر املاک/اسناد رسمی)، صدور توسط داوران غیرمجاز، یا بیاعتباری موافقتنامه داوری. رعایت این حدود از ابتدا، بهترین راه پیشگیری از نقض رأی در مرحله اجراست.
هزینههای داوری و حقالزحمه داور چطور است و چه کسی باید بپردازد؟
هزینهها دو بخشاند: «هزینههای داوری» (حقالزحمه داور مطابق تعرفه آییننامه، حقالزحمه کارشناسان، هزینه مأموریت داور) و «هزینههای اداری» (دبیرخانه، جای جلسه و… به مبلغ ثابت مصوب). زمان پرداخت: هزینه اداری هنگام تسلیم درخواست، حقالزحمه داوری پس از تعیین داور، کارشناسی پس از تعیین کارشناس و مأموریت پس از تأیید مرجع. اصل بر این است که «متقاضی هر مورد» میپردازد؛ با این حال، محکومله میتواند در نهایت هزینههای پرداختی را از محکومعلیه مطالبه کند. اگر طرفین در موافقتنامه تقسیم دیگری توافق کرده باشند، همان ملاک عمل خواهد بود.
ما در اساسنامهمون نوشتیم اختلافات به داوری اتحادیه ارجاع بشه. حالا بعضی اعضا میگن پشیمونیم؛ میتونیم نریم داوری؟
وقتی اساسنامه معتبر تعاونی ارجاع اختلافات به داوری را پیشبینی کرده، این تعهد برای همه اعضا لازمالاتباع است و بهمنزله «موافقتنامه داوری» محسوب میشود. خروج یکجانبه از داوری امکانپذیر نیست مگر با اصلاح اساسنامه طبق تشریفات قانونی یا توافق کتبی همه طرفهای درگیر در اختلاف. حتی اگر دعوا در مرجع قضایی مطرح شده باشد، طرفین مکلفاند با استناد به شرط داوری، اختلاف را به مرجع داوری مقرر ارجاع دهند. عدول بدون توافق، ریسک رد دعوا یا توقیف رسیدگی در دادگاه و تحمیل هزینههای اضافی را بهدنبال دارد و بهطور معمول پذیرفته نمیشود.
برای درخواست داوری، امضای دیجیتال یا ارسال ایمیلی کافیه یا حتماً باید کاغذی باشه؟
متن آییننامه بر تسلیم «درخواست» و پیوست رونوشت/تصویر مُصدَّق اسناد تأکید دارد و ابلاغ معمولاً از طریق پست سفارشی صورت میگیرد. در عمل، مرجع داوری ممکن است دریافت الکترونیکی را برای تسریع بپذیرد، اما اصل اعتبار بر ارائه نسخههای قابل استناد و احراز هویت و سمت است. بنابراین بهتر است درخواست مکتوب با امضا یا اثرانگشت و ضمایم مُصدّق ارائه شود و اگر از نماینده یا وکیل استفاده میکنید، حتماً مدارک سمت ضمیمه گردد. میتوانید نسخه الکترونیکی را موازی ارسال کنید، ولی اتکا صرف به ایمیل بدون رعایت تشریفات شکلی توصیه نمیشود.
اگر خوانده ظرف ۱۰ روز جواب نده، دعوا به نفع ما تمومه؟
خیر. عدم ارسال پاسخ در مهلت قانونی به معنی پذیرش ادعا نیست، اما مزیت آن برای خواهان این است که داور بر پایه دلایل موجود و بدون تأخیر رسیدگی میکند. خواندهای که فرصت دفاع را از دست بدهد، عملاً وزن دفاعی پرونده خود را کاهش میدهد و داور میتواند با تکیه بر مستندات خواهان تصمیم بگیرد. بااینحال، بار اثبات همچنان بر عهده خواهان است و باید ادله کافی ارائه شود. توصیه میشود پس از انقضای مهلت، درخواست ادامه رسیدگی و صدور رأی بر مبنای مدارک موجود را از مرجع داوری بخواهید.
میتونیم در میانه رسیدگی، داور را بهخاطر جانبداری جرح کنیم؟
بله، «جرح داور» وقتی مجاز است که جهات قانونی یا قرائن جدی بیطرفی را مخدوش کند؛ مانند ذینفع بودن داور، قرابت نزدیک با یکی از طرفین، یا رابطه وکالتی/مباشرتی مؤثر. اعتراض باید مستند و پیش از صدور رأی به مرجع داوری تقدیم شود. داور تا اعلام نظر مرجع، رسیدگی را متوقف میکند. تصمیم مرجع داوری در پذیرش یا رد جرح، قطعی است و در صورت پذیرش، داور جایگزین ظرف مهلت مقرر تعیین میشود. طرح جرح بیپایه صرفاً موجب اطاله و هزینه اضافی میشود و معمولاً اثری ندارد.
اختلاف ما ترکیبی از مسائل مالی و اتهام کیفریه؛ داوری کدوم بخش رو میتونه رسیدگی کنه؟
داور صلاحیت رسیدگی به جنبههای مدنی/تجاری اختلاف را دارد؛ اما دعاوی کیفری یا موضوعاتی با وصف جزایی از شمول آییننامه خارجاند. راه درست تفکیک موازی است: بخش کیفری در دادسرا/دادگاه رسیدگی میشود و همزمان یا پس از آن، داور نسبت به تعهدات قراردادی، حسابوکتابها، خسارتهای مدنی و روابط صنفی میان طرفین اظهارنظر میکند. این تفکیک باعث میشود رأی داوری در معرض ایراد بطلان بهعلت ورود به قلمرو کیفری قرار نگیرد و اجرای آن با مانع مواجه نشود. بهتر است در لوایح، دامنه خواستههای غیرکیفری را شفاف مشخص کنید.
ما میخوایم هیأت داوری سهنفره باشه ولی طرف مقابل داور معرفی نمیکنه؛ تکلیف چیه؟
آییننامه پیشبینی کرده اگر طرفی در مهلت تعیینشده از معرفی داور اختصاصی امتناع کند، مرجع داوری بهجای او داور را تعیین میکند. همچنین اگر بر سر «سرداور» (داور سوم) توافق حاصل نشود، مرجع داوری سرداور را تعیین خواهد کرد. پس امتناع طرف مقابل موجب توقف فرایند نمیشود و مرجع داوری مکانیسم جایگزین دارد. شما باید مستنداً اعلام کنید که در مهلت مقرر داورتان را معرفی کردهاید و طرف مقابل امتناع نموده تا مرجع، تصمیم انتصابی را سریعتر اتخاذ کند.
میتونیم از داور بخواهیم بازدید میدانی یا معاینه محل انجام بده؟
بله. داور اختیار انجام هر تحقیق مقتضی برای کشف حقیقت را دارد؛ از جمله معاینه محل، تحقیق از مطلع، جمعآوری اسناد و ارجاع به کارشناسی. اگر معاینه محل به خارج از حوزه مرجع داوری مستلزم مأموریت باشد، هزینههای سفر و فوقالعاده طبق تعرفه آییننامه محاسبه و با تأیید مرجع داوری از متقاضی اخذ میشود. درخواست شما باید هدف، محل، موضوع و ضرورت معاینه را مشخص کند تا داور تناسب آن را بسنجد. گزارش معاینه و مستندات مرتبط باید به طرفین ابلاغ شود تا امکان اظهارنظر داشته باشند.
آیا میتونیم همزمان دعوای متقابل طرح کنیم تا همه چیز با هم رسیدگی بشه؟
بله. خوانده میتواند ضمن پاسخ ۱۰روزه، دعوای متقابل خود را با ذکر خواسته و ادله مطرح کند. مرجع داوری آن را به خواهان ابلاغ و او نیز ۱۰ روز برای پاسخ خواهد داشت. رسیدگی توأمان مزیت دارد: جلوگیری از صدور آرای متعارض، صرفهجویی در هزینه و زمان، و روشن شدن رابطه حسابها. البته دعوای متقابل باید با دعوای اصلی «مرتبط» باشد تا رسیدگی مشترک توجیه داشته باشد. عدم طرح بهموقع ممکن است موجب ضرورت اقامه داوری جداگانه و هزینههای مضاعف شود.
آیا امکان توافق روی زبان غیر از فارسی هست؟
زبان رسمی داوری «فارسی» تعیین شده است. هرچند طرفین میتوانند در تعاملات خود از زبان دیگری استفاده کنند، اما اسناد و آرای رسمی باید به فارسی تنظیم شود. اگر یکی از طرفین مسلط نباشد، مترجم باید به کار گرفته شود تا حق دفاع محفوظ بماند. میتوانید درخواست کنید اسناد کلیدی بهطور غیررسمی ترجمه پیوست شود، ولی نسخه معتبر فارسی مبنای تصمیمگیری خواهد بود. هزینه ترجمه حسب توافق یا تصمیم داور بر عهده متقاضی است و بهتر است از مترجم مورد تأیید داور استفاده شود.
اگر کارشناس خلاف واقع نظر بده، میتونیم اعتراض کنیم؟
بله. پس از ابلاغ نظریه کارشناس منتخب، هر طرف ۱۰ روز برای اعتراض دارد. اعتراض به «هیأت کارشناسی سهنفره» ارجاع میشود که یا توسط داور تعیین یا به توافق طرفین برگزیده میشود. نظر هیأت کارشناسی قطعی و مبنای رأی داوری است. برای اعتراض مؤثر، باید ایرادات فنی مشخص، تناقضات، مغایرت با مستندات یا نقض روش را مستدل بیان کنید و در صورت امکان، گزارش بدیل یا محاسبات مقایسهای ارائه دهید. اعتراض صرفِ بیدلیل معمولاً نتیجه نمیدهد و صرفاً زمان میگیرد.
میتونیم وسط کار داوری با طرف مقابل صلح کنیم؟ در اون صورت حقالزحمه داور چه میشود؟
بله. هر زمان که طرفین به سازش برسند و ختم رسیدگی را اعلام کنند، داوری خاتمه مییابد. درباره حقالزحمه، آییننامه پیشبینی کرده میزان آن با توجه به اقدامات انجامشده به تشخیص مرجع داوری تعیین شود. یعنی اگر داور بخش قابل توجهی از کار را انجام داده باشد، حقالزحمه متناسب پرداخت میشود. بهتر است صورتجلسه سازش را به امضای طرفین و داور برسانید تا قابلیت استناد داشته باشد. همچنین میتوانید درخواست کنید محتوا بهصورت «رأی سازشی» منعکس شود تا اجرای آن سهولت یابد.
شکل رأی داوری باید دقیقاً چه چیزهایی داشته باشد تا اجرا شود؟
رأی باید کتبی، مستند و مدلل باشد و شامل: شماره و تاریخ، مشخصات کامل طرفین و نمایندگان، موضوع و خواستهها، گردش کار، جهات و دلایل و مستندات قانونی/قراردادی، و مشخصات داور یا هیأت. رأی باید به امضای داور (یا اکثریت هیأت) برسد و با مهر مرجع داوری ممهور شود. کاستی در این عناصر میتواند اجرای رأی را با مشکل مواجه کند یا دستاویز ایراد شکلی شود. توصیه میشود در جلسه ختم رسیدگی، از داور بخواهید زمان تقریبی صدور رأی و نحوه ابلاغ را اعلام و از تکمیل مندرجات اطمینان حاصل کند.
بعد از صدور رأی، چطور ابلاغ میشود و اگر هزینههای داوری را نداده باشیم چی؟
ابلاغ رأی توسط مرجع داوری و معمولاً از طریق پست سفارشی به آخرین اقامتگاه قانونی اعلامی طرفین صورت میگیرد یا بهصورت حضوری در مرجع. یکی از شروط ابلاغ، پرداخت هزینههای داوری است؛ تا زمانی که هزینهها تسویه نشده، مرجع میتواند از ابلاغ رسمی خودداری کند. بنابراین بهتر است پیشاپیش وضعیت هزینهها را روشن کنید. پس از ابلاغ، مهلتهای قانونی برای تصحیح/تفسیر یا درخواست رأی تکمیلی و نیز مهلت بیستروزه اجرای رأی آغاز میشود و تأخیر در پرداختها ممکن است روند شما را عقب بیندازد.
اگر رأی داوری بخشی را جا انداخته باشد، آیا باید کل رأی باطل شود؟
خیر. آییننامه امکان «رأی تکمیلی» را پیشبینی کرده است. هر یک از طرفین میتواند ظرف ۱۰ روز از تاریخ ابلاغ رأی، نسبت به مطالب یا خواستههایی که در جریان داوری مطرح شده و در رأی مورد حکم قرار نگرفتهاند، از داور درخواست صدور رأی تکمیلی کند. داور در صورت موجه بودن درخواست، ظرف ۱۰ روز اقدام میکند. این سازوکار از بطلان یا طرح داوری جدید جلوگیری میکند و با تکمیل منطقی رأی، اجرای عادلانهتر آن را ممکن میسازد. در هر حال، شرایط شکلی رأی باید در رأی تکمیلی هم رعایت شود.
چه مواردی باعث «بطلان» رأی داوری میشود؟ میتونیم از اجرا جلوگیری کنیم؟
موجبات بطلان محدود و مشخصاند: مخالفت رأی با قوانین مُوجد حق؛ خروج از حدود اختیار یا رسیدگی به موضوع خارج از داوری (با بطلان جزئی نسبت به بخش زائد)؛ صدور و تسلیم رأی پس از انقضای مدت؛ تعارض با دفاتر ثبتی معتبر (ملک/اسناد رسمی)؛ صدور توسط داوران غیرمجاز؛ و بیاعتباری موافقتنامه داوری. اگر یکی از این موارد محقق باشد، میتوانید در دادگاه صالح درخواست ابطال یا جلوگیری از اجرا مطرح کنید. غیر از این موارد، اصل بر لازمالاجرا بودن رأی ظرف ۲۰ روز از ابلاغ است و استنکاف، موجب صدور برگ اجرایی خواهد شد.
برای اجرای رأی داوری دقیقاً باید چه کنیم؟
اگر محکومعلیه ظرف ۲۰ روز از ابلاغ رأی آن را اجرا نکند، محکومله باید با ارائه رأی داوری و گواهی ابلاغ به «دادگاه صالح رسیدگیکننده به اصل دعوا» مراجعه و تقاضای صدور برگ اجرایی کند. دادگاه صرفاً تشریفات را بررسی و دستور اجرا میدهد مگر اینکه یکی از موجبات بطلان مطرح شود. سپس عملیات اجرا طبق مقررات اجرا آغاز میشود. اگر رأی ناظر به پرداخت وجه است، توقیف اموال یا حسابها ممکن است؛ اگر ناظر به انجام تعهد است، اجرای عین تعهد یا تبدیل به خسارت بررسی میشود. همکاری در معرفی اموال، روند را تسریع میکند.
هزینههای داوری و کارشناسی را چه کسی باید بدهد و آیا آخر کار میشود از طرف مقابل گرفت؟
قاعده این است که «متقاضی هر اقدام» هزینه متناظر را میپردازد: درخواست داوری → هزینه اداری؛ پس از تعیین داور → حقالزحمه داوری؛ تعیین کارشناس → حقالزحمه کارشناسی؛ مأموریت خارج از حوزه → هزینه سفر و فوقالعاده. با این حال، محکومله حق دارد در پایان این مخارج را از محکومعلیه مطالبه کند و معمولاً داور یا دادگاه در رأی یا اجرائیه این هزینهها را به عهده محکومعلیه میگذارد. اگر طرفین در موافقتنامه تقسیم دیگری پیشبینی کرده باشند، همان ملاک خواهد بود. پس بهتر است هزینهها را دقیق مستند کنید.
اگر رأی به ارز یا عدد اشتباه نوشته شده باشد، باید دادگاه برویم؟
نه لزوماً. آییننامه امکان «تصحیح رأی» را پیشبینی کرده است. اشتباهات نگارشی، محاسباتی، املایی، درج نادرست ارقام یا واحد پول را میتوان با درخواست کتبی به داور اصلاح کرد. داور باید ظرف پنج روز از وصول درخواست یا اطلاع از اشتباه، تصمیم بگیرد و نسخه اصلاحی را ابلاغ کند. این مسیر بسیار سریعتر و کمهزینهتر از اقامه دعوای ابطال است. البته اگر ایراد، ماهوی باشد (مثلاً تغییر مبنای محاسبه یا قلمرو تعهد)، موضوع تصحیح نیست و باید از مسیرهای دیگر از جمله رأی تکمیلی یا اعتراضهای قانونی استفاده شود.
اگر یکی از داورها بهخاطر بیماری یا سفر نتونه کارو ادامه بده، داوری چی میشه؟
در چنین شرایطی آییننامه صراحت دارد که مرجع داوری مکلف است حداکثر ظرف یک هفته داور جایگزین معرفی کند. رسیدگی از همان مرحله ادامه پیدا میکند و نیازی نیست همه کارها از ابتدا شروع بشه، مگر در مواردی که برای حفظ حقوق دفاعی طرفین، تکرار برخی مراحل ضروری تشخیص داده بشه. بنابراین توقف طولانی ایجاد نمیشه و جریان داوری حفظ خواهد شد.
داور باید بیطرف باشه. اگر حس کنیم طرف یکی از طرفهاست، چه کار میشه کرد؟
بیطرفی داور اصل اساسی داوریه. اگر شما دلایل موجهی داشته باشید که داور جانبدارانه عمل میکنه (مثل قرابت نزدیک، نفع شخصی در دعوا یا سابقه همکاری مستقیم)، میتونید تا قبل از صدور رأی، درخواست «جرح داور» رو به مرجع داوری بدید. مرجع بررسی میکنه و اگر دلایل رو موجه بدونه، داور عوض میشه.
آیا میتونیم توی موافقتنامه داوری شرط کنیم داورها حتماً حقوقدان باشن؟
بله، طرفین میتونن در موافقتنامه داوری شرایطی برای انتخاب داور تعیین کنن، از جمله اینکه داور باید دارای دانش حقوقی باشه یا سابقه در امور تعاونی داشته باشه. آییننامه حتی در داوری سهنفره تأکید کرده که حداقل یکی از داورها باید از میان کارشناسان حقوقی و ترجیحاً آشنا به بخش تعاون باشه. این شرط به افزایش کیفیت و اعتبار رأی کمک میکنه.
مدت سهماهه داوری خیلی کمه. اگر اختلاف پیچیده باشه چی؟
اصل آییننامه مدت داوری رو سه ماه از زمان ارجاع پرونده تعیین کرده. اگر موضوع پیچیده باشه، راهکار عملی اینه که طرفین با توافق کتبی و اطلاع مرجع داوری، مدت رو تمدید کنن. تمدید باید پیش از پایان مهلت صورت بگیره تا رأی صادره مشمول بطلان نشه. در عمل، برای پروندههای سنگین، تمدید معمولاً پذیرفته میشه.
زبان رسیدگی همیشه فارسیه؟ اگه یکی از طرفها خارجی باشه چی؟
بله، زبان رسمی داوری فارسی تعیین شده. اما اگر یکی از طرفها فارسی بلد نباشه، حضور مترجم ضروریه. داور باید اطمینان پیدا کنه که طرف غیرایرانی یا غیر فارسیزبان کاملاً متوجه جریان دادرسی شده. هزینه مترجم معمولاً بر عهده متقاضی یا طبق توافق طرفینه.
داور میتونه از کارشناس کمک بگیره؟
بله. آییننامه اجازه داده داور در موارد لزوم یا به درخواست طرفین موضوع رو به کارشناس متخصص ارجاع بده. نظریه کارشناس باید به طرفین ابلاغ بشه و هرکدوم میتونن ظرف ۱۰ روز اعتراض کنن. در این صورت، هیئت کارشناسی سهنفره موضوع رو بررسی میکنه و نظرش قطعی خواهد بود و مبنای تصمیم داور قرار میگیره.
اگر مستندات جدید بعد از ختم رسیدگی پیدا کنیم، دیگه نمیشه ارائه داد؟
بعد از اعلام ختم رسیدگی، اصولاً داور دیگه اسناد جدید رو وارد نمیکنه. اما اگر اسناد بهقدری مهم باشن که بیعدالتی ایجاد بشه، میتونید فوراً به مرجع داوری اطلاع بدید و درخواست بازگشایی پرونده کنید. این موضوع استثناییه و داور تنها در صورت ضرورت و با رعایت حقوق دفاعی طرفین میپذیره.
رأی داور باید چه شرایطی داشته باشه تا معتبر باشه؟
رأی داوری باید کتبی باشه، شماره و تاریخ داشته باشه، مشخصات طرفین، موضوع دعوا، دلایل و مستندات قانونی و توضیحات گردش کار ذکر بشه. همچنین باید به امضای داور یا اکثریت هیئت داوری برسه و با مهر مرجع داوری ممهور بشه. اگر این شرایط نباشه، رأی ممکنه در دادگاه بهعنوان رأی ناقص یا باطل شناخته بشه.
اگر رأی داور اشتباه محاسباتی داشته باشه، چطور اصلاح میشه؟
هر طرف میتونه تا قبل از اجرای رأی، درخواست تصحیح اشتباهات محاسباتی یا نگارشی رو بده. داور موظفه ظرف ۵ روز از اطلاع، رأی رو اصلاح یا تفسیر کنه. حتی اگر خودش متوجه اشتباه بشه، باید سریعاً گزارش بده و اصلاح رو انجام بده. این اصلاحات بخشی از اختیارات داوره و نیاز به دادگاه نداره.
اگه داور بخشی از خواستههامون رو در رأی نیاورده باشه، باید چیکار کنیم؟
در چنین حالتی، میتونید ظرف ۱۰ روز از تاریخ ابلاغ رأی، از داور بخواید رأی تکمیلی صادر کنه. داور اگر درخواست رو موجه بدونه، ظرف ۱۰ روز رأی تکمیلی میده. این رأی هم مثل رأی اصلی باید تمام شرایط شکلی رو داشته باشه.
رأی داوری چه زمانی لازمالاجرا میشه؟
رأی داوری، مگر در موارد بطلان، ظرف ۲۰ روز پس از ابلاغ لازمالاجراست. اگر محکومعلیه ظرف این مدت اجرا نکنه، محکومله میتونه از دادگاه صالح برگ اجرایی بگیره. از اون به بعد، اجرای رأی مثل حکم دادگاه از طریق اجرای احکام یا ثبت انجام میشه.
چه دلایلی باعث بطلان رأی داوری میشه؟
موارد بطلان در آییننامه مشخصه: اگر رأی مخالف قوانین موجد حق باشه، داور خارج از موضوع یا اختیارش رأی بده، رأی بعد از پایان مهلت صادر بشه، با اسناد رسمی و دفاتر ثبت تعارض داشته باشه، توسط افراد غیرمجاز صادر شده باشه، یا موافقتنامه داوری باطل باشه. فقط در این شرایط میشه رأی رو در دادگاه باطل کرد.
برای اجرای رأی داوری باید دوباره دعوا در دادگاه مطرح کنیم؟
خیر. دادگاه وارد ماهیت نمیشه. اگر محکومعلیه ظرف ۲۰ روز رأی رو اجرا نکنه، شما فقط برای گرفتن «برگ اجرایی» به دادگاه صالح مراجعه میکنید. دادگاه صرفاً بررسی میکنه که رأی داوری شرایط قانونی رو داره یا نه. بعد عملیات اجرا مثل توقیف اموال یا الزام به انجام تعهد، طبق مقررات انجام میشه.
هزینههای داوری شامل چه چیزهایی میشه؟
هزینههای داوری دو بخشه: «هزینههای اداری» (مثل دبیرخانه، محل جلسات و منشی) که ثابت و طبق آییننامه مشخصه، و «هزینههای داوری» (مثل حقالزحمه داور، حقالزحمه کارشناسان و مأموریتها). برای مثال، حقالزحمه داور واحد ۵۰۰ هزار ریاله و برای هیئت داوری، به ازای هر نفر ۳۰۰ هزار ریال. اگر سفر لازم باشه، هزینه بهازای کیلومتر و روز محاسبه میشه.
هزینهها رو چه کسی باید پرداخت کنه؟
اصل بر اینه که هر کسی متقاضی اقدام باشه (مثل درخواست داوری، کارشناسی یا مأموریت)، هزینه رو میپردازه. ولی در پایان، محکومله میتونه این هزینهها رو از محکومعلیه مطالبه کنه. همچنین طرفین میتونن در موافقتنامه داوری، تقسیم دیگری برای پرداخت هزینهها توافق کنن.
اگر وسط رسیدگی با طرف مقابل صلح کنیم، تکلیف حقالزحمه داور چیه؟
در این حالت، داور تا جایی که کار کرده حقالزحمه میگیره. میزان دقیق رو مرجع داوری با توجه به اقدامات انجامشده تعیین میکنه. اگر بخش زیادی از کار داوری انجام شده باشه، سهم بیشتری پرداخت میشه؛ ولی اگر در ابتدای کار توافق حاصل بشه، حقالزحمه کمتر خواهد بود.
اگه داور خارج از موضوع اختلاف رأی بده، تکلیف رأی چیه؟
در چنین شرایطی، فقط اون بخش از رأی که خارج از موضوع یا اختیار داوره باطله و بقیه رأی معتبر باقی میمونه. مثلاً اگر اختلاف فقط درباره بدهی مالی باشه ولی داور درباره مالکیت ملک هم تصمیم بگیره، قسمت مربوط به مالکیت باطله ولی بخش بدهی پابرجاست.
رأی داوری رو چطور به ما ابلاغ میکنن؟
رأی توسط مرجع داوری ابلاغ میشه؛ یا حضوری در دفتر مرجع و یا از طریق پست سفارشی به آخرین آدرس قانونی طرفین. شرطش اینه که هزینههای داوری قبلاً پرداخت شده باشه. تا وقتی هزینهها تسویه نشه، رأی رسماً ابلاغ نمیشه.
اگر بعد از صدور رأی متوجه بشیم داور صلاحیت نداشته، رأی چه وضعی پیدا میکنه؟
گر داور جزو اشخاصی بوده که قانوناً نمیتونسته انتخاب بشه (مثل قضات شاغل یا افراد فاقد اهلیت)، رأی صادره باطله و قابل ابطاله. در این حالت، میتونید در دادگاه صالح درخواست ابطال رأی رو مطرح کنید.
آیا آییننامه داوری بخش تعاونی برای دعاوی بینالمللی هم کاربرد داره؟
خیر، این آییننامه صرفاً ناظر بر اختلافات داخلی در چارچوب تعاونیها و اتاقهای تعاون در ایران هست. دعاوی بینالمللی تابع «قانون داوری تجاری بینالمللی ۱۳۷۶» و قواعد خاص خودشه. با این حال، اگر اختلاف داخلی باشه و طرف خارجی هم درگیر باشه، تا حدی میشه از این آییننامه استفاده کرد، ولی اجرای رأی در خارج تابع مقررات بینالمللی خواهد بود.
اگر داور در زمان رسیدگی با یکی از طرفها جلسه خصوصی بذاره، رأیش اعتبار داره؟
یکی از اصول اساسی داوری، رعایت بیطرفی و رفتار مساوی با طرفین است. اگر داور خارج از روند رسمی و بدون حضور یا اطلاع طرف دیگر جلسه خصوصی برگزار کند، این کار میتواند شائبه جانبداری ایجاد کند. در چنین حالتی، طرف متضرر میتواند به مرجع داوری اعتراض کرده و درخواست جرح داور بدهد. اگر ثابت شود داور بیطرفی را نقض کرده، رأی صادره قابل ابطال خواهد بود. داور باید همه مستندات و اظهارات را در اختیار هر دو طرف قرار دهد و فرصت دفاع برابر برایشان فراهم کند.
اگر داور در مدت قانونی سهماهه رأی نده، چه اتفاقی میفته؟
اگر داور بعد از سه ماه از تاریخ ارجاع پرونده رأی صادر نکند، رأی او در صورت صدور بعد از این مدت باطل است، مگر اینکه طرفین پیش از انقضای مهلت بهصورت کتبی تمدید مدت را بپذیرند و مرجع داوری را مطلع کنند. بنابراین، اگر شما طرف دعوا هستید، باید حواستان به مهلتها باشد و در صورت تأخیر داور، فوراً از مرجع داوری بخواهید تکلیف پرونده را مشخص کند. رعایت ضربالاجلها اهمیت زیادی دارد، چون عدم توجه ممکن است باعث از بین رفتن زحمات و هزینههای داوری شود.
آیا میشه تعداد داورها بیشتر از سه نفر باشه؟
آییننامه پیشبینی کرده که داوری یا توسط یک نفر داور یا هیأت سهنفره انجام شود. بیشتر از سه نفر در متن آییننامه نیامده و روال معمول نیست. علت هم این است که افزایش تعداد داوران باعث پیچیدگی و هزینههای بیشتر میشود. البته طرفین میتوانند در موافقتنامه خصوصی شرایط دیگری بنویسند، اما مرجع داوری معمولاً فقط سازوکار یک یا سه نفره را اعمال میکند.
داور میتونه بدون دلیل موجه از پرونده کنارهگیری کنه؟
داور حق استعفا دارد، اما این کار باید با اطلاع مرجع داوری و قبل از صدور رأی باشد. اگر استعفا بدون دلیل موجه یا به قصد اطاله باشد، مرجع داوری میتواند او را از فهرست داوران حذف کند و داور جایگزین تعیین کند. همچنین طرفین میتوانند در صورت ورود خسارت ناشی از ترک وظیفه داور، از او مطالبه خسارت کنند. این نکته برای حفظ جدیت و مسئولیتپذیری داوران مهم است.
آیا جلسات داوری عمومی است یا خصوصی؟
جلسات داوری خصوصی است و فقط طرفین، نمایندگان قانونی آنها، و در صورت لزوم کارشناس یا مترجم حضور دارند. این ویژگی باعث میشود محرمانگی و اعتماد بیشتری ایجاد شود. داور موظف است از افشای اطلاعات یا اسناد محرمانه طرفین خودداری کند. این اصل بهویژه در اختلافات تجاری یا تعاونیها که اطلاعات مالی و داخلی مطرح میشود، اهمیت ویژهای دارد. نقض محرمانگی میتواند موجب مسئولیت داور شود.
اگر رأی داوری با قانون یا حقوق مسلم من مغایرت داشته باشه، چه راهی دارم؟
رأی داوری باید مستند، موجه و مطابق قوانین موجد حق باشد. اگر داور بر خلاف قوانین آمره یا حقوق اساسی شما رأی دهد، میتوانید به دادگاه صالح مراجعه کرده و درخواست ابطال رأی بدهید. آییننامه موارد بطلان را دقیقاً مشخص کرده است، از جمله مخالفت رأی با قوانین موجد حق. دادگاه فقط در این چارچوب وارد میشود، نه در ماهیت اختلاف. بنابراین اگر رأی داوری با قانون تعارض داشته باشد، قابل ابطال است.
داور میتونه خودش تحقیق و بررسی کنه یا فقط به مدارک ما نگاه میکنه؟
داور وظیفه دارد برای کشف حقیقت از هر روشی که قانوناً مجازه استفاده کند. او علاوه بر رسیدگی به مدارک طرفین، میتواند هرگونه تحقیق لازم مثل بازدید میدانی، استعلام، پرسش از مطلع یا ارجاع به کارشناس انجام دهد. این اختیارات کمک میکند رأی داوری صرفاً متکی بر ادعا یا دفاع یکطرفه نباشد و واقعیت موضوع روشنتر شود. البته داور موظف است نتایج این تحقیقات را به اطلاع طرفین برساند تا فرصت دفاع محفوظ بماند
اگر مستأجر تعاونی در جلسه داوری حاضر نشه، پرونده متوقف میشه؟
خیر. غیبت یکی از طرفین مانع ادامه رسیدگی نیست. داور بر اساس مدارک موجود و اظهارات طرف حاضر رسیدگی میکند و رأی میدهد. البته داور باید مطمئن شود که ابلاغ قانونی بهدرستی انجام شده است. اگر ثابت شود غیبت به دلیل عدم اطلاع از جلسه بوده، ممکن است به رأی ایراد وارد شود. پس اصل بر این است که غیبت مانع نیست، اما ابلاغ صحیح پیششرط اساسی است.
اگر رأی داور به ضرر ما باشه، آیا میتونیم تجدیدنظر بخوایم؟
برخلاف دادگاه، در داوری چیزی بهنام تجدیدنظر وجود نداره. رأی داور قطعی است مگر در موارد بطلان که در آییننامه ذکر شده. یعنی نمیتوانید به صرف نارضایتی از نتیجه، درخواست تجدیدنظر کنید. تنها راه اعتراض، اثبات این است که رأی برخلاف قانون، خارج از موضوع، بعد از انقضای مدت یا توسط افراد غیرمجاز صادر شده است. بنابراین پیشگیری مهمتر است: انتخاب داور شایسته و پیگیری دقیق روند.
آیا میشه همزمان با داوری، پرونده رو در دادگاه هم پیگیری کنیم؟
اگر در اساسنامه یا قرارداد شرط داوری شده باشد، ارجاع اختلاف به داوری لازمالاتباع است و حتی اگر دعوا در دادگاه مطرح شود، دادگاه مکلف است با استناد به شرط داوری رسیدگی را متوقف کند. فقط در مواردی که موضوع کیفری باشد یا شرط داوری معتبر نباشد، دادگاه به رسیدگی ادامه میدهد. بنابراین طرح همزمان در دادگاه معمولاً بیفایده است و وقت و هزینه اضافی ایجاد میکند.
هزینه داوری دقیقاً چطور محاسبه میشه؟
آییننامه بهطور دقیق حقالزحمه داوران را مشخص کرده: برای داور واحد ۵۰۰ هزار ریال و برای هر عضو هیئت داوری ۳۰۰ هزار ریال. علاوه بر آن، هزینههای اداری ثابت (۳۰۰ هزار ریال) و هزینههای کارشناسی یا مأموریت (بر اساس کیلومتر یا روز) جداگانه محاسبه میشود. این هزینهها ابتدا توسط متقاضی اقدام پرداخت میشود اما در نهایت میتواند از محکومعلیه مطالبه گردد.
اگر طرف مقابل هزینه داوری رو پرداخت نکنه، چی میشه؟
هزینههای اداری و حقالزحمه داور باید توسط متقاضی هر اقدام پرداخت شود. اگر طرف مقابل پرداخت نکنه، شما میتونید خودتون پرداخت کنید تا روند متوقف نشه و در پایان هزینهها رو از او مطالبه کنید. آییننامه تصریح کرده محکومله داوری حق داره هزینههای پرداختی رو از محکومعلیه بگیره.
آیا جلسات داوری ضبط یا صورتجلسه میشه؟
بله. داور موظف است از مذاکرات جلسه رسیدگی صورتجلسه تهیه کند و آن را به امضای حاضرین برساند. طرفین میتوانند نسخهای از صورتجلسه را درخواست کنند. این سند بعداً بهعنوان مدرک رسمی در فرآیند داوری و حتی در دادگاه مورد استفاده قرار میگیرد.
اگر داور بخشی از اختلاف ما رو نادیده بگیره، باید چی کار کنیم؟
اگر داور نسبت به برخی از خواستهها یا ادعاهای مطرحشده تصمیمگیری نکند، هر یک از طرفین میتوانند ظرف ۱۰ روز از تاریخ ابلاغ رأی، از داور درخواست صدور رأی تکمیلی کنند. داور موظف است ظرف ۱۰ روز به این درخواست رسیدگی کند. این راهکار جلوی اطاله و شروع داوری جدید را میگیرد.
ابلاغها در داوری همیشه با پست سفارشی انجام میشه؟
بله، طبق آییننامه، ابلاغ کلیه اوراق و اخطاریهها از طریق پست سفارشی انجام میشود. البته ابلاغ حضوری در مرجع داوری هم معتبر است. هدف اینه که طرفین حتماً مطلع شوند. اگر نشانی اشتباه داده شده باشد، مسئولیت با شخص ارائهدهنده نشانی است.
آیا میشه داور خارجی انتخاب کرد؟
در آییننامه به صراحت اشارهای به داور خارجی نشده، اما اصل بر انتخاب افراد متعهد، باتجربه و آشنا به حقوق و امور تعاونی در ایران است. حضور داور خارجی ممکن است با مشکلاتی مثل زبان، صلاحیت و اجرای رأی مواجه شود. بنابراین در عمل، انتخاب داور خارجی در داوری بخش تعاونی رایج نیست.
اگر یکی از طرفها داور معرفی کنه و دیگری معرفی نکنه، چی میشه؟
مرجع داوری جایگزین طرف ممتنع خواهد شد. یعنی اگر یکی از طرفین داور معرفی نکند، مرجع داوری به جای او داور انتخاب میکند. به این ترتیب هیچ اختلافی بهخاطر امتناع یک طرف بلاتکلیف نمیماند.
داور میتونه نظرش رو فقط بر اساس عرف بده یا باید به قانون استناد کنه؟
داور موظفه بر اساس قوانین و مقررات جاری و اصول حقوقی رأی بده. البته عرف و عادت تجاری و شرایط قرارداد هم در تصمیم او لحاظ میشود. اما اگر رأی صرفاً بر مبنای عرف باشد و با قوانین آمره تعارض داشته باشد، آن رأی باطل است.
آیا رأی داوری قابل انتشار عمومی است؟
خیر. رأی داوری محرمانه است و فقط به طرفین و مرجع داوری ابلاغ میشود. انتشار آن بدون رضایت طرفین ممنوع است. این اصل محرمانگی به اعتمادسازی کمک میکند و از سوءاستفاده اطلاعات جلوگیری میکند.
اگر بعد از رأی داوری دوباره اختلاف جدیدی پیش بیاد، باید چه کار کنیم؟
اگر اختلاف جدید در محدوده همان موافقتنامه داوری باشد، باید مجدداً به مرجع داوری ارجاع شود. اگر موضوعی خارج از آن باشد، میتوانید یا توافق جدیدی برای داوری تنظیم کنید یا مستقیماً به دادگاه مراجعه کنید. در هر حال، رأی قبلی فقط درباره موضوعات مطرحشده اعتبار دارد.
اگه رأی داوری به ضرر من باشه، میتونم دوباره همون موضوع رو به داوری ببرم؟
خیر. رأی داوری در اصل قطعی و لازمالاجراست، مگر اینکه مشمول یکی از موارد بطلان قانونی باشد. اگر رأی مخالف قوانین آمره باشه، خارج از حدود اختیار داور صادر شده باشه یا بعد از مهلت قانونی سهماهه صادر شده باشه، میتوانید در دادگاه صالح درخواست ابطال رأی بدهید. ولی ارجاع دوباره همان موضوع به داوری بدون وجود دلیل قانونی پذیرفته نیست.
آیا میشه داور رو بعد از صدور رأی تغییر داد؟
بله. اگر ثابت شود داور جزو اشخاصی بوده که قانوناً نمیتوانسته انتخاب شود (مثل قضات شاغل یا افراد فاقد اهلیت)، رأی صادره باطل است. حتی اگر شما بعد از صدور رأی متوجه بشید، میتوانید در دادگاه صالح تقاضای ابطال رأی کنید. مرجع قضایی در این شرایط به بطلان رسیدگی خواهد کرد.
اگه داور صلاحیت نداشته باشه و ما دیر بفهمیم، رأیش باطل میشه؟
بله. اگر ثابت شود داور جزو اشخاصی بوده که قانوناً نمیتوانسته انتخاب شود (مثل قضات شاغل یا افراد فاقد اهلیت)، رأی صادره باطل است. حتی اگر شما بعد از صدور رأی متوجه بشید، میتوانید در دادگاه صالح تقاضای ابطال رأی کنید. مرجع قضایی در این شرایط به بطلان رسیدگی خواهد کرد.
داوری چه مزیتی نسبت به دادگاه داره؟
داوری مزایای زیادی داره: سرعت بیشتر نسبت به دادگاه، هزینه کمتر، محرمانگی رسیدگی، و امکان انتخاب داور متخصص در موضوع اختلاف. همچنین طرفین در تعیین داور و شیوه رسیدگی انعطاف بیشتری دارن. البته داوری جایگزین کامل دادگاه نیست و در موارد کیفری یا مسائل خارج از توافق، دادگاه مرجع اصلی خواهد بود.
اگه یکی از طرفها به زبان فارسی مسلط نباشه و مترجم نیارن، رأی معتبره؟
خیر. آییننامه مقرر کرده زبان رسمی داوری فارسی است، ولی اگر یکی از طرفین به زبان فارسی مسلط نباشد، استفاده از مترجم الزامی است. اگر بدون مترجم جلسه برگزار شود و حق دفاع طرف غیر فارسیزبان تضییع گردد، رأی صادره میتواند در دادگاه قابل ابطال باشد.
میشه داور از طریق ویدئوکنفرانس جلسه برگزار کنه؟
آییننامه بهصراحت نگفته، اما اصل بر امکان استفاده از ابزارهایی است که حقوق دفاعی طرفین را تضمین کند. اگر داور تشخیص دهد جلسه غیرحضوری با رعایت همه شرایط دفاعی امکانپذیر است، میتواند از ویدئوکنفرانس استفاده کند. در این صورت، باید صورتجلسه تنظیم شود و اطمینان حاصل شود که هر دو طرف امکان ارائه ادله و شنیدن اظهارات را دارند.
اگه داور بعد از صدور رأی متوجه اشتباه بشه، میتونه اصلاح کنه؟
بله. آییننامه اجازه داده داور در صورت مشاهده اشتباه محاسباتی، نگارشی یا ابهام در رأی، ظرف پنج روز اقدام به تصحیح یا تفسیر کند. همچنین اگر در رأی نسبت به برخی خواستهها تصمیمی گرفته نشده باشد، داور میتواند رأی تکمیلی صادر کند. این اصلاحات باید کتبی باشد و به طرفین ابلاغ گردد.
هزینه مأموریت داور به شهر دیگه رو چه کسی میده؟
طبق آییننامه، هزینه سفر و مأموریت داور بر عهده متقاضی است. این هزینه بر اساس کیلومتر رفتوبرگشت و تعداد روزها محاسبه میشود. اگر هر دو طرف توافق کنند، میتوانند هزینه را تقسیم کنند. در پایان، محکومله حق دارد هزینههای پرداختی را از محکومعلیه مطالبه کند.
آیا داور موظفه همه دلایل طرفین رو بررسی کنه؟
بله. داور مکلف است با رعایت عدالت، به همه ادعاها، لوایح، مستندات و دفاعیات توجه کند و آنها را در رأی مورد بررسی قرار دهد. اگر داور بخشی از دلایل طرفین را نادیده بگیرد، رأی او ممکن است به دلیل نقص رسیدگی، در دادگاه قابل ابطال باشد.
داوری شامل دعاوی کیفری هم میشه؟
خیر. دعاوی کیفری یا اختلافاتی که وصف جزایی دارند، خارج از شمول آییننامه داوری در بخش تعاونی هستند. فقط دعاوی مدنی، مالی و تجاری مرتبط با تعاونیها در صلاحیت داور است. دعاوی کیفری باید حتماً در دادسرا و دادگاه رسیدگی شوند.